Słowniczek terminologii paralotniowej

0–9

• 360 – wykonanie pełnego kółka (zakrętu o 360°).

A

• Abrolwinda – wyciągarka paralotniowa, w której obrotowy bęben zamontowany jest w tylnym bagażniku samochodu; inaczej: abrolka.
• Acro – akrobacja paralotniowa.
• Airbag – protektor powietrzny w uprzęży paralotniowej.
• Akwarium – duża liczba paralotniarzy latających jednocześnie w pobliżu startowiska.
• Alpejka – start odwrócony, w którym pilot stawia skrzydło, będąc zwróconym twarzą do skrzydła (klasyczny start tyłem do kierunku lotu).
• Atrakcja – zaburzenie normalnego stanu lotu, np. klapa czy frontstall (nagłe zapadnięcie części lub całości skrzydła).

B

• B-stall (B-sztal) – dawniej stosowany sposób wytracania wysokości przez ściągnięcie w dół linek rzędu B (celowe przeciągnięcie skrzydła).
• Balonowanie – „wiszenie” nad górką przy silnym wietrze, z bardzo małą prędkością postępową (minimalne posuwanie się do przodu).
• Bambus (bambuk) – cumulus congestus (rodzaj wypiętrzonej chmury kłębiasto-deszczowej).
• Bąbel – krótko działający, niewielki komin termiczny (bąbel ciepłego powietrza); bywa turbulentny.
• Bela – inaczej speed (belka speed-bar); często w wyrażeniach „cisnąć belę” (naciskać belkę speeda) lub „na pełnej beli” (lecieć na maksymalnym speedzie).
• Blacha – brak chmur na jakimś obszarze (kompletnie czyste niebo).
• Bomba – nagłe i zazwyczaj duże podwinięcie skrzydła; często używane w wyrażeniu „dostać bombę” (doświadczyć gwałtownego podwinięcia).
• Bombout – zbyt wczesne wylądowanie, zazwyczaj podczas przelotu lub zawodów (nie dolecenie do zamierzonego celu); synonim: gleba.

C

• CCC – kategoria paralotni zawodniczych o największym wydłużeniu, tzw. „żyleta” (najbardziej wyczynowe skrzydła).
• Cumulonimbus (Cb) – chmura burzowa typu cumulonimbus (potocznie chmura burzowa).
• Centrować – utrzymywać się w środku komina termicznego, tam gdzie noszenie jest najsilniejsze (centrować komin).
• Chósta – bardzo turbulentne warunki w locie; synonimy slangu: pralka, torba.
• Ciurać – ciągnąć paralotnię po ziemi (np. podczas zbierania skrzydła), co powoduje jej szybsze niszczenie (zużycie).
• Cukierek – wpadnięcie pilota w czaszę własnego skrzydła i zawinięcie się w nie (bardzo niebezpieczna sytuacja, rodzaj splątania pilota ze skrzydłem).

D

• Deltka – metalowy łącznik (zwykle karabinek) między linkami a taśmami nośnymi skrzydła.
• Deniwelacja – różnica wysokości między startowiskiem a lądowiskiem.
• Doskonałość – współczynnik szybowania paralotni określający, jak daleko w poziomie szybuje skrzydło tracąc określoną wysokość. Np. doskonałość 9 oznacza, że z wysokości 1000 m można w idealnych warunkach przelecieć 9 km.
• Dust devil – silny, wąski wir powietrza unoszący pył i kurz z ziemi (małe lokalne „tornado” termiczne).
• Duszenie – opadanie powietrza, w którym paralotnia traci wysokość (przeciwieństwo noszenia termicznego).
• Duże uszy – technika szybkiego wytracania wysokości, polegająca na podwinięciu końcówek skrzydła poprzez ściągnięcie skrajnych linek A (zwinięcie „uszu” skrzydła).
• Dwurzędowiec – skrzydło mające tylko dwa rzędy linek (A i B); typowa konstrukcja wyczynowa o ograniczonym marginesie bezpieczeństwa.

E

• EN-A – najbezpieczniejsza klasa certyfikacyjna paralotni, przeznaczona głównie do szkolenia (skrzydła początkujące).
• EN-B – bardzo szeroka kategoria skrzydeł: od modeli dla nowicjuszy po skrzydła dla pilotów średnio zaawansowanych; wiele paralotni EN-B pozwala już na dalekie przeloty.
• EN-C – tzw. klasa sport (pośrednia między rekreacyjną a wyczynową); coraz częściej organizuje się zawody paralotniowe dedykowane tej klasie.
• EN-D – najwyższa klasa „rekreacyjna”; skrzydła EN-D to paralotnie wyczynowe dla bardzo doświadczonych pilotów, latających często i w wymagających warunkach.
• Esować – wykonywać w powietrzu zakręty w kształcie litery „S” (np. esowanie na żaglu lub przed lądowaniem w celu wytracenia wysokości).
• Eśka – potoczna nazwa Świadectwa Kwalifikacji pilota paralotniowego (licencji paralotniowej, oznaczanej skrótem ŚK).

F

• Fasolka – pieszczotliwe określenie paralotni dla początkujących o małym wydłużeniu (tzw. „materaca”).
• Frontstall (front) – podwinięcie całej krawędzi natarcia skrzydła (zapadnięcie się czółka); inaczej: front.
• Front kontener – zasobnik na spadochron zapasowy mocowany z przodu uprzęży (między karabinkami).

G

• Galeria – warstwa (poziom) linek w konstrukcji paralotni, np. górna galeria to najwyższy rząd cienkich linek przyczepionych do czaszy.
• Glajciarka – paralotniarka (kobieta latająca na paralotni).
• Glajciarz – paralotniarz (pilot paralotni, potocznie).
• Glajt – potoczne określenie paralotni (skrzydła).
• Gleba – pot. ziemia; w frazie „dać w glebę” – wylądować za szybko, przed osiągnięciem zamierzonego celu. Używane też jako czasownik glebnąć (walić w ziemię).
• Groundhandling – ćwiczenia z paralotnią wykonywane na ziemi (doskonalenie kontroli skrzydła w warunkach naziemnych).

H

• Handling – charakterystyka zachowania skrzydła i reakcje na sterowanie; ogólne „odczucia z sterowania” danym skrzydłem.
• Hebel – sterówka (uchwyt sterowniczy paralotni). W wyrażeniu „dać po heblach” – gwałtownie i głęboko ściągnąć obie sterówki.
• Hike and fly – aktywność polegająca na wejściu pieszo na startowisko z paralotnią (hike), a następnie locie lub zlocie (fly).
• Holpatent – zintegrowany z uprzężą system do holowania (taśmy, linki i wyczep), który automatycznie przyspiesza skrzydło podczas holu, zapobiegając przeciągnięciu.
• House thermal – komin termiczny powtarzalnie występujący w stałym miejscu w okolicy danego startowiska (tzw. „domowy komin” startowiska).

I

• Icek – cienki pasek materiału przymocowany np. do słupka lub gałęzi, służący jako prowizoryczny wskaźnik kierunku wiatru (mały „wiatrowskaz”).

J

• Jazda, jazda, jazda – komenda do rozpoczęcia holowania paralotni (sygnał dla operatora wyciągarki do startu holu).

K

• Kalafior – 1) sposób szybkiego złożenia skrzydła po locie w poręczny pakunek (zwinięcie skrzydła w tzw. różyczkę); 2) silna deformacja skrzydła w powietrzu (np. po serii podwinień).
• Kaskada – następujące po sobie, kolejne niekontrolowane deformacje skrzydła (podwinięcia, negatywki itp.), zwykle powodujące bardzo szybkie opadanie.
• Klamka – uchwyt spadochronu zapasowego przymocowany do uprzęży, za który należy pociągnąć, aby go użyć; synonim: rączka.
• Klapa – boczne podwinięcie skrzydła (utrata nośności na jednej z połówek skrzydła).
• Klasyk – klasyczna technika startu: pilot biegnie przodem w kierunku lotu (tyłem do rozłożonego za sobą skrzydła).
• Kokon – uprząż z osłoną na nogi z elastycznego materiału (zwykle neoprenu); taka „kuweta” chroni nogi przed zimnem i zmniejsza opór aerodynamiczny w locie.
• Kokpit – zasobnik lub panel z przodu uprzęży, w którym umieszcza się przyrządy (wariometr, GPS itp.); często zintegrowany z front kontenerem.
• Komin – pionowy prąd wznoszący (termiczny) wykorzystywany do nabierania wysokości.
• Komora – zamknięta sekcja (komora) wewnątrz skrzydła, utworzona przez górną i dolną powierzchnię oraz żebra; podstawowy element konstrukcji paralotni nadający skrzydłu profil.
• Koperta – specjalny pokrowiec spadochronu zapasowego (kontener zapasu); synonim: majtki.
• Kosa – slangowe określenie skrzydła wyczynowego o dużym wydłużeniu (bardzo „smukłego”, ostro tnącego powietrze skrzydła).
• Kosiarka – potoczne określenie napędu PPG (silnika do paralotni) – nazwa wzięta od dźwięku silnika przypominającego pracę kosiarki do trawy.
• Krawat – rodzaj podwinięcia skrzydła, w którym fragment czaszy wpada między linki i zostaje w nich uwięziony (wyglądem przypomina zawiązany krawat na skrzydle).
• Krawędź natarcia – przednia krawędź skrzydła paralotni (czoło skrzydła).
• Krawędź spływu – tylna krawędź skrzydła (tył paralotni).
• Krawężnik – niewysokie, długie wzniesienie (np. nasyp kolejowy, wał, wydma) wykorzystywane do lotów żaglowych przy wietrze.
• Kręcić komin – wykonywać krążenia (zakręty 360°) w kominie termicznym, aby wznosić się wraz z tym noszeniem i zyskać wysokość.
• Krewetka – pozycja pilota w uprzęży z podkurczonymi pod siebie nogami (np. gdy pilot jest skręcony w taśmach i skulony – wygląda wtedy jak krewetka).

L

• Lockout – niebezpieczna sytuacja podczas holowania, gdy paralotnia zbacza z osi holu (lina ciągnie skrzydło bokiem); może dojść do zablokowania sterowania i bardzo groźnego naprężenia układu (zerwaniem).
• LTF – niemiecki system certyfikacji paralotni (normy testowe LTF) stosowany przez organizację DHV.

M

• Majtki – potocznie: pokrowiec spadochronu ratunkowego (kontener zapasu) zakładany od spodu uprzęży; synonim: koperta.
• Malinka – wyciągarka samochodowa, w której lina o stałej długości przymocowana jest do haka holowniczego auta poprzez siłownik hydrauliczny (specyficzny typ wyciągarki holującej).
• Masa startowa – łączna waga pilota wraz ze skrzydłem i całym wyposażeniem zabieranym do lotu (tzw. AUW – all-up weight).
• Masło – bardzo łagodne, „maślane” warunki powietrzne (spokojne, laminarne powietrze, praktycznie brak turbulencji).
• Materac – paralotnia dla początkujących o małym wydłużeniu (grube, stabilne skrzydło); synonim: fasolka.
• Miejscówka – potoczne określenie miejsca używanego do latania (startowiska lub terenu do groundhandingu), ulubiona lokalizacja pilotów.

N

• Nalot – łączny czas spędzony w powietrzu (czas wszystkich odbytych lotów), mierzony np. w skali roku lub całej kariery pilota.
• Napęd – silnik do napędu plecakowego paralotni (stosowany w motoparalotni – PPG).
• Napędziarz – pilot motoparalotni (paralotniarz latający z napędem).
• Napinkowiec – pilot mocno nastawiony na rywalizację i wyniki sportowe (zawodnik „spinający się” na wyniki).
• Negatywka – autorotacja skrzydła w jedną stronę spowodowana przeciągnięciem (stall) tylko z jednej strony skrzydła; figura akro (negative spin).
• Niedolot – lądowanie przed zamierzonym miejscem (pilot nie doleciał do celu). Określenie używane też w zawodach, gdy pilot ląduje przed metą; synonim: bombout.

O

(Brak powszechnie używanych terminów na literę O.)

P

• Podstawa – dolna granica chmur. Mówimy potocznie „baza chmur”. Fraza „zrobić podstawę” oznacza wykręcenie się pod chmurę aż do jej podstawy (osiągnięcie bazy).
• Poskładanie – deformacja paralotni (poskładanie się skrzydła) na skutek silnej turbulencji i/lub błędu pilotażu.
• PPG – motoparalotnia, czyli paralotnia z napędem plecakowym (Powered Paraglider).
• Pralka – bardzo turbulentne warunki w powietrzu (takie, że „mieli” skrzydło); synonimy: chósta, torba.
• Profesor – ptak (zazwyczaj drapieżny, np. orzeł, jastrząb) wskazujący noszenie termiczne pilotom – obrazowo „uczy” jak kręcić komin, bo sam krąży w noszeniu.
• Protektor – w uprzęży: element ochronny (piankowy lub pompowany airbag) chroniący plecy pilota przy upadku.
• Przeciągnięcie – utrata siły nośnej i sterowności skrzydła wskutek nadmiernego wyhamowania (zbyt małej prędkości lotu); skrzydło wchodzi wtedy w stall.
• Przeciorać – (o skrzydle) ciągnąć pilota po ziemi. Np. skrzydło mnie przeciorało po łące – gdy pilot upadł, a wiatr ciągnął rozpite skrzydło, wlokąc go.
• Przelot – lot na znaczną odległość z wykorzystaniem kolejnych kominów termicznych (lot cross-country).
• Przeskok – dłuższy odcinek lotu po prostej (bez noszenia) – na przykład przelot nad doliną lub przeskoczenie z jednego komina do kolejnego.
• Przestrzelić – przelecieć nad planowanym miejscem lądowania (minąć lądowisko, nie trafić w zamierzony punkt lądowania).
• Przewianie – zepchnięcie pilota na zawietrzną przez silny wiatr. Paralotnia zostaje wywiana za grań (pilot może lecieć tyłem względem ziemi); bardzo niebezpieczne zjawisko ze względu na rotory po zawietrznej.

R

• Rączka – uchwyt spadochronu zapasowego przymocowany do uprzęży; za rączkę pociąga się w celu wyrzucenia zapasu. Synonim: klamka.
• Rękaw – rękaw wiatrowy (windsock); stożkowy wskaźnik kierunku i siły wiatru z materiału, umieszczany na startowiskach i lądowiskach.
• Rozpiętość – długość skrzydła mierzona od końcówki do końcówki (od tipa do tipa).
• Różyczka – metoda szybkiego złożenia skrzydła do przenoszenia (zwinięcia go w poręczny „kłębek” przypominający kwiat); synonim: kalafior (znaczenie 1).
• Rzeźbić – utrzymywać się w powietrzu na bardzo słabym noszeniu, wykorzystując każdy minimalny bąbel termiczny („dłubać w kominie”); synonim: żebrać.

S

• Samostatek – paralotnia o profilu samostatecznym (refleksowym), używana głównie do PPG; taka konstrukcja staje się tym stabilniejsza, im szybciej leci skrzydło.
• Sharknose – specyficzne ukształtowanie krawędzi natarcia skrzydła (tzw. „rekini nos”, wloty powietrza cofnięte pod spód), poprawiające stabilność i osiągi paralotni.
• Siać – (na radiu) nadawać niepotrzebnie komunikaty, zagadując kanał radiowy i przeszkadzając innym (np. „Przestań siać na kanale!”).
• SIV – specjalistyczny trening bezpieczeństwa (fr. Simulation d’Incident en Vol); kurs nad wodą, podczas którego pilot ćwiczy różne figury i sytuacje awaryjne w locie.
• Soft link – specjalna, wyjątkowo wytrzymała pętelka z taśmy, używana zamiast metalowych karabinków w ultralekkim sprzęcie (uprzężach).
• Speed (speed-bar) – system linek, bloczków i taśm z belką nożną, służący do zwiększania prędkości paralotni (napinając taśmy A i pochylając profil skrzydła).
• Spirala – technika szybkiego zmniejszania wysokości poprzez bardzo ciasne, spiralne krążenie w dół (spiralny zlot).
• Spływ – 1) chłodne powietrze spływające w dół zbocza (zazwyczaj pod wieczór), co wygasza termikę; 2) potocznie: tylna krawędź skrzydła paralotni.
• Ssać – (o chmurze) generować tak silne noszenie, że może wciągnąć pilota do swojego wnętrza (mówi się np. „chmura ssie”, gdy cumulus silnie zasysa).
• Stabilo – potoczne określenie końcówki skrzydła (stabilizatora) paralotni.
• Stacjonarka – wyciągarka stacjonarna, czyli taka, w której lina jest nawijana na bęben w trakcie holowania (wyciągarka umieszczona w jednym miejscu, a nie na pojeździe jadącym).
• Sterowanie ciałem – kierowanie paralotnią poprzez balans ciałem w uprzęży (przesunięcie środka ciężkości pilota dla zainicjowania skrętu).
• Sterówki – 1) linki zakończone uchwytami (rączkami), służące do sterowania paralotnią – czasem nazywane potocznie hamulcami; 2) same uchwyty sterownicze (rączki).
• Sufit – 1) podstawa chmur (np. „wykręciłem sufit” – doleciałem do podstawy chmur); 2) górna granica dopuszczalnej przestrzeni powietrznej nad danym terenem (limit wysokości lotu, tzw. sufit przestrzeni).
• Spiąć się – przygotowywać się do startu – rozłożyć skrzydło, założyć uprząż, podłączyć przyrządy itp. (cały proces przed startem; potocznie „zespinać się”).
• Szpej – ogół sprzętu paralotniowego; termin zapożyczony ze slangu wspinaczkowego (gdzie szpej oznacza cały sprzęt wspinacza).
• Szpila – bardzo silne, wąskie noszenie termiczne (wąski „strzał” wznoszenia – komin tak mocny i ciasny, że ciągnie ostro w górę jak szpila).
• Sztruks – zachmurzenie wysokimi chmurami (zwykle warstwą cirrusów) pogarszające warunki termiczne przez ograniczenie nasłonecznienia.
• Szuflada – miejsce w uprzęży, gdzie zamontowany jest spadochron zapasowy (zwykle wewnętrzna kieszeń lub kontener w spodniej części uprzęży).

Ś

• Ściera – turbulentna strefa, w której dwie duże masy powietrza „ścierają się” ze sobą, przemieszczając się w różnych kierunkach (turbulencja na granicy stykających się mas powietrza).

T

• Tandem – duża paralotnia przeznaczona do lotów dwuosobowych (pilot + pasażer razem).
• Termika – zjawisko powstawania kominów termicznych (wznoszących prądów ciepłego powietrza) wskutek nagrzewania podłoża przez słońce.
• Topić – tracić wysokość w duszeniu (gdy powietrze opada, pilot jest „topiony” – lecąc w dół mimo braku zmiany prędkości).
• Toplanding – lądowanie na szczycie góry lub w pobliżu startu (na górze, z której wystartowaliśmy).
• Torba – bardzo turbulentne warunki w locie; synonimy: chósta, pralka.
• Trigger – wyzwalacz termiki, czyli czynnik inicjujący powstanie komina termicznego (np. nagrzana skała, wypalenisko, która „odpala” termikę).

U

(Brak istotnych terminów na literę U.)

W

• Wario – wariometr; urządzenie wskazujące sygnałami dźwiękowymi prędkość wznoszenia lub opadania (potocznie nazywane pikawką z uwagi na „pikający” odgłos).
• Warun – potoczne określenie warunków pogodowych do latania; mówimy np. mocny warun (silne noszenia, dobra termika) albo słaby warun (słaba termika).
• Winda – 1) pot. bardzo szybkie wznoszenie się (często bez krążenia), np. tuż po starcie gdy silny komin „wywozi jak w windzie” w górę; 2) wyciągarka holownicza.
• Wingover – figura akrobacyjna polegająca na naprzemiennym wykonywaniu głębokich zakrętów w lewo i w prawo z dużym wychyleniem skrzydła (efektowne wachlarzowe huśtanie skrzydła).
• Wlot – otwór w krawędzi natarcia skrzydła, przez który powietrze wlatuje do wnętrza czaszy (wloty powietrza odpowiadają za napełnienie komór).
• Wujowanie (wuj) – siedzenie na startowisku bez latania z powodu braku warunków (np. za słaby wiatr lub brak termiki – „jest wuj, nie polatamy”).
• Wyciągarka – urządzenie służące do holowania paralotni za pomocą liny (podobnie jak puszczanie latawca, tylko ciągnie pilota do góry).
• Wyczep – mechanizm (wyczepiany karabinek, taśma z pinem itp.) służący do szybkiego odpięcia liny holowniczej po zakończeniu holu.
• Wyczynówka – paralotnia wyczynowa (zawodnicza) o bardzo wysokich osiągach i wymagającym pilotażu (skrzydło dla najbardziej doświadczonych, wysokie wydłużenie, mały zapas stabilności).
• Wydłużenie – istotny parametr skrzydła, określający jego smukłość (stosunek rozpiętości do cięciwy). Duże wydłużenie oznacza „wąskie”, smukłe skrzydło o lepszych osiągach, ale trudniejsze w pilotażu.
• Wykręcić (komin) – wznosić się w kominie termicznym poprzez krążenie (zataczanie kręgów) – „wykręcić komin” znaczy nabrać wysokości w termice.
• Wyrywać z butów – (o silnym noszeniu termicznym) bardzo gwałtownie unosić pilota do góry, aż „wyrwałoby z butów” – żartobliwe określenie wyjątkowo mocnego noszenia.

X

• XC – skrót od cross-country; lot przelotowy na odległość, zazwyczaj wymagający oddalenia się przynajmniej o jeden komin od startu.

Y

(Brak istotnych terminów na literę Y.)

Z

• Zając – pilot startujący jako pierwszy w niepewnych warunkach, aby sprawdzić noszenie i warunki („puszczamy zająca” – ktoś leci pierwszy na próbę).
• Zakit – całkowite zachmurzenie nieba (100% pokrycia chmurami, pełna zasłona).
• Zawietrzna – strona góry lub przeszkody odwrócona od wiatru (leeward side). Na zawietrznej tworzą się silne zawirowania powietrza – rotory (im mocniejszy wiatr, tym silniejsza turbulencja). Z tego powodu nie lata się i nie startuje po zawietrznej stronie.
• Zwitka – pełne okrążenie (360°) wykonywane zazwyczaj ciasno, np. zwitka w spirali lub negatywce (jeden pełny obrót skrzydła/pilota wokół osi).
• Zwózka – transport powrotny po locie (np. po przelocie) – zwożenie pilotów z lądowiska na start (najczęściej samochodem).
• Zwózkowy – kierowca zajmujący się zwózką pilotów; często jest to pilot, który sam nie poleciał na przelot i organizuje pozostałym powrót.

Ż

• Żagiel (lot żaglowy) – latanie wzdłuż zbocza lub klifu przy wietrze wiejącym prosto w to zbocze, który tworzy dynamiczny noszący strumień powietrza. „Latać na żaglu” znaczy utrzymywać się w powietrzu dzięki żaglowi (noszeniu orograficznemu).
• Żebrać – pot. wykorzystywać bardzo słabe, sporadyczne noszenia, aby utrzymać się w powietrzu (dosłownie „żebrać o każdy metr wysokości”); synonim: rzeźbić.
• Żebro – wewnętrzna przegroda (profilowe żeberko) w skrzydle, nadająca mu kształt aerodynamiczny i dzieląca komory.
• Żyleta – pot. paralotnia o ekstremalnie wyczynowych osiągach i bardzo wymagającym handlingu (cienka i ostra jak żyletka – określenie topowego, radykalnego skrzydła zawodniczego).